Tornerosdelavalderia.com
Desde el 2001 en Internet
El portal de Torneros de la Valdería
 
HISTORIA DE TORNEROS DE LA VALDERÍA - CURSO DE LEONES (PARTE 12)
 

PARTE 5

PARTE 12

EL VERBU

Espresa aciónes, estáos, modificaciones, procesos, ... y sitúan l' acontecimientu nel tiempu.
Ye' l núcleu de la oración y ye' l sintagma imprescindible de la mesma.
Los verbos sedrán transitivos si tien implementu, y intransitivos sinón lu tien.

LA CONXUGACIÓN VERBAL

Los verbos en llïonés, nun necesitan tantos tiempos comu nel castellanu, da feitu solu utilizanse:

Esquema básicu

INDICATIVU Presente
Pretéritu Imperfeutu
Pretéritu Indefiníu
Pluscuamperfeutu

SUXUNTIVU Presente
Pretéritu Imperfeutu

POTENCIAL Futuru
Condicional

IMPERATIVU

FORMA NOMINAL
Infinitivu

PRESONALES Xerundiu
Participiu

EQUIVALENCIAS

INDICATIVU

Presente FAL-O Hablo

Pretérito imperfeuto FAL-ABA Hablaba

Pretérito indefiniu Pret. perfecto simple
Pret. anterior
Pret.perfectocompuesto FAL-ÉI Hable
Hube hablado
He hablado

Pretérito pluscuamperfeuto FAL-ARA Hablara

SUXUNTIVU

Presente

Presente
Pret.perfeutu compuestu FAL-E Hable
Haya hablado

Pretérito imperfeuto Pret.perfeutu compuestu
Pret. imperfeutu
Pret. pluscuamperfeuto FAL-ARA Haya hablado
Hablara o hablase
Hubiera o hubiese hablado

POTENCIAL

Futuro

Futuo simple
Futuro compuesto FAL-ARÉI Hablaré
Habré hablado

Condicional

Futuro compuesto
Condicional simple
Condicional compuesto FAL-ARIA Habré hablado
Hablaría
Habría hablado

Imperativu
FAL-A Habla

Infinitivu
FAL-ARE Hablar

Xerundiu
FAL-ANDO Hablando/a

Participiu
FAL-ÁU/ADA Hablado/a

En llïonés nun esisten lus tiempos compuestos
Comu norma xeneral lus verbos llïoneses nel presente indicativu finan en -o (dalgunos verbos irregulares finan en -u)

Falo Llambo Espurro ya excepciones comu Sou

MODELOS DE CONXUGACIÓN VERBAL

Conxugación 1ª 2ª 3ª
Terminación -are -ere -ire

Üsase l' infinitivu cona sua terminación -are, ere, ire, cuandu las siguiente pallabra entama por consonante; cuandu entama por vocal usaremus -ar, er, - ir

Nas formas pronominales pierde la -r y la -e

fala-y hablarle

Verbos con conxugación regular y alteraciones ortográficas:

Verbos q'alternen "c" y "qu": mercar/merqué

Verbos q'alternen "g" y "gu": siguir/sigo

Verbos q'alternen "c" y "z": francer/franzo

Verbos q'alternen "gu" y "gü": naguar/nagüé

Grupos d' acentuación pa facere hiato: triar/trio

Notas a la conxugación verbal:

Hai que tener en cuenta qu' en llïonés nun hai formas compuestas, a esceición de la construción
" tenere+participiu" pa espresar valores perfeutivos.

La construción "infinitivu+pronome enclíticu" pierde la -r- del infinitivu

falarte falate

Los verbos irregulares

Verbos que diptonguen /ó/ tónica en /ue/: molere/muelgo

Verbos que diptonguen /é/ tónica en /ie/: fervere/fiervo

Verbos qu' alternen na súa conxugación /e/, /i/ : correxire/corrixo

Verbos qu' alternen na súa conxugación /e/, /ie/, /i/: sentire/siento/sintió

Verbos qu' alternen na súa conxugación /o/, /ue/, /u/: dormire/duermo/durmió

Verbos qu' alternen na súa conxugación /u/, /ue/: xugare/xuego

Verbos qu' alternen /ai/ comu diptongo ou hiatu: entainare/entaíno

Verbos qu' alternen /au/ comu diptongo ou hiatu: aunire/aúno

© 2004 Torneros de la Valdería (León) El primer portal del Valle del Eria
Acerca de este web - Recomendar esta página - Contactar