EL VERBU
Espresa aciónes, estáos, modificaciones, procesos, ... y sitúan l' acontecimientu nel tiempu.
Ye' l núcleu de la oración y ye' l sintagma imprescindible de la mesma.
Los verbos sedrán transitivos si tien implementu, y intransitivos sinón lu tien.
LA CONXUGACIÓN VERBAL
Los verbos en llïonés, nun necesitan tantos tiempos comu nel castellanu, da feitu solu utilizanse:
Esquema básicu
INDICATIVU Presente
Pretéritu Imperfeutu
Pretéritu Indefiníu
Pluscuamperfeutu
SUXUNTIVU Presente
Pretéritu Imperfeutu
POTENCIAL Futuru
Condicional
IMPERATIVU
FORMA NOMINAL
Infinitivu
PRESONALES Xerundiu
Participiu
EQUIVALENCIAS
INDICATIVU
Presente FAL-O Hablo
Pretérito imperfeuto FAL-ABA Hablaba
Pretérito indefiniu Pret. perfecto simple
Pret. anterior
Pret.perfectocompuesto FAL-ÉI Hable
Hube hablado
He hablado
Pretérito pluscuamperfeuto FAL-ARA Hablara
SUXUNTIVU
Presente
Presente
Pret.perfeutu compuestu FAL-E Hable
Haya hablado
Pretérito imperfeuto Pret.perfeutu compuestu
Pret. imperfeutu
Pret. pluscuamperfeuto FAL-ARA Haya hablado
Hablara o hablase
Hubiera o hubiese hablado
POTENCIAL
Futuro
Futuo simple
Futuro compuesto FAL-ARÉI Hablaré
Habré hablado
Condicional
Futuro compuesto
Condicional simple
Condicional compuesto FAL-ARIA Habré hablado
Hablaría
Habría hablado
Imperativu
FAL-A Habla
Infinitivu
FAL-ARE Hablar
Xerundiu
FAL-ANDO Hablando/a
Participiu
FAL-ÁU/ADA Hablado/a
En llïonés nun esisten lus tiempos compuestos
Comu norma xeneral lus verbos llïoneses nel presente indicativu finan en -o (dalgunos verbos irregulares finan en -u)
Falo Llambo Espurro ya excepciones comu Sou
MODELOS DE CONXUGACIÓN VERBAL
Conxugación 1ª 2ª 3ª
Terminación -are -ere -ire
Üsase l' infinitivu cona sua terminación -are, ere, ire, cuandu las siguiente pallabra entama por consonante; cuandu entama por vocal usaremus -ar, er, - ir
Nas formas pronominales pierde la -r y la -e
fala-y hablarle
Verbos con conxugación regular y alteraciones ortográficas:
Verbos q'alternen "c" y "qu": mercar/merqué
Verbos q'alternen "g" y "gu": siguir/sigo
Verbos q'alternen "c" y "z": francer/franzo
Verbos q'alternen "gu" y "gü": naguar/nagüé
Grupos d' acentuación pa facere hiato: triar/trio
Notas a la conxugación verbal:
Hai que tener en cuenta qu' en llïonés nun hai formas compuestas, a esceición de la construción
" tenere+participiu" pa espresar valores perfeutivos.
La construción "infinitivu+pronome enclíticu" pierde la -r- del infinitivu
falarte falate
Los verbos irregulares
Verbos que diptonguen /ó/ tónica en /ue/: molere/muelgo
Verbos que diptonguen /é/ tónica en /ie/: fervere/fiervo
Verbos qu' alternen na súa conxugación /e/, /i/ : correxire/corrixo
Verbos qu' alternen na súa conxugación /e/, /ie/, /i/: sentire/siento/sintió
Verbos qu' alternen na súa conxugación /o/, /ue/, /u/: dormire/duermo/durmió
Verbos qu' alternen na súa conxugación /u/, /ue/: xugare/xuego
Verbos qu' alternen /ai/ comu diptongo ou hiatu: entainare/entaíno
Verbos qu' alternen /au/ comu diptongo ou hiatu: aunire/aúno